Op 11 november staan we stil bij de slachtoffers van oorlog en klinkt opnieuw de oproep ‘Nooit meer oorlog’. Maar hoe valt die boodschap te rijmen met de miljarden die vandaag wereldwijd aan bewapening worden besteed? Diederik Celis stelt zich naar aanleiding van Wapenstilstand vragen bij die tegenstelling. In een kritische bijdrage, met de nodige ironie, pleit hij ervoor om niet alleen te investeren in defensie, maar vooral ook in vrede.
Vandaag is het 11 november: Wapenstilstand. De dag waarop in 1918 de wapens zwegen aan het westfront en de Eerste Wereldoorlog ten einde kwam.
En dus staan we stil bij de graven en leggen we vandaag bloemen neer. We lezen de namen op de stenen en denken aan al die vaders die nooit meer thuiskwamen, aan de zonen die nooit oud mochten worden en zelf niet de kans kregen om vader te worden.
Onvermijdelijk klinkt vandaag wel ergens de stem van Willem Vermandere: altijd iemands vader, altijd iemands zoon… Een zin die eigenlijk alles zegt. Geen generaal, geen minister, geen geopolitiek strateeg heeft ooit een betere samenvatting gegeven van de menselijke kostprijs van oorlog.
En dan keren we na de plechtigheid terug naar de actualiteit, want we hebben goed nieuws: we gaan er alles aan doen om te vermijden dat er ooit nog oorlog komt. En daarvoor gaan we dus héél veel wapens kopen.
Ja, dat leest u goed. In naam van 'Nooit meer oorlog' wordt vandaag opnieuw een indrukwekkende hoeveelheid geld uitgetrokken voor tanks, gevechtsvliegtuigen, munitie, raketten, drones en ander hoogtechnologisch speelgoed waarmee machthebbers (meestal mannen op leeftijd) hun geopolitieke meningsverschillen gaan oplossen.
Onze eigen minister van Defensie, Theo Francken – in de volksmond soms ook minister van Oorlog genoemd – trekt mee aan de kar. En hij staat daarin bepaald niet alleen, want overal ter wereld worden de defensiebudgetten opgevoerd en herbewapent de mensheid zich in sneltempo. Vrede is – althans volgens de politieke logica – vooral een kwestie van voldoende vuurkracht.
En dat allemaal in tijden waarin aan de bevolking wordt uitgelegd dat er geen geld is. Geen geld voor de zorg, voor betaalbare woningen, voor cultuur, voor onderwijs, voor pensioenen. De begroting moet op orde en we moeten besparen. Daarbij moet iedereen zijn steentje bijdragen en de tering naar de nering zetten. Behalve als het over oorlogstuig gaat, want dan blijkt de geldbeugel plots bijzonder elastisch te zijn.
In de Belgische Strategische Visie voor Defensie wordt voor de periode 2026-2034 een totale defensie-inspanning van 139 miljard euro vooropgesteld. Dat is een bedrag waarmee je behoorlijk wat andere maatschappelijke problemen zou kunnen aanpakken, maar blijkbaar is het makkelijker om een raket te bestellen dan een wachtlijst in de zorg weg te werken.
Natuurlijk is er het argument dat de wereld onrustig is, dat de internationale rechtsorde onder druk staat en dat een land zich moet kunnen verdedigen. Maar ergens moeten we toch durven vragen wanneer voorzichtigheid omslaat in bewapening als doel op zich. Wanneer wordt investeren in veiligheid een wedstrijdje spierballen rollen? En vooral: vergeten we niet dat veiligheid veel meer is dan het aantal gevechtsvliegtuigen op onze inventarislijst?
Terwijl we op 11 november de graven bezoeken van jonge mannen die destijds niet eens de kans kregen om zelf over hun toekomst te beslissen, krijgen de jongeren van vandaag een brief van Defensie: een uitnodiging om zich aan te melden voor een vrijwillig militair dienstjaar.
Dit alles wordt bijzonder mooi verpakt met woorden als discipline, burgerschap, weerbaarheid, verantwoordelijkheidszin, een unieke levenservaring of een kans om iets terug te doen voor de samenleving.
Allemaal prachtige woorden, maar zou het niet beter zijn om onze jongeren eerst te leren hoe ze conflicten kunnen oplossen zonder elkaar het hoofd in te slaan? Jongeren leren samenwerken, luisteren, relativeren, empathie tonen en vooral de ander als mens blijven zien, lijkt toch minstens even waardevol als leren marcheren, schieten en een wapen onderhouden?
Stel je eens voor dat we evenveel energie zouden steken in het opleiden van vredesbouwers als in het opleiden van soldaten. En evenveel aandacht zouden besteden aan het voorkomen van conflicten als aan het winnen ervan.
Die gedachte wordt natuurlijk naïef en wereldvreemd genoemd, maar is het niet veel naïever om te denken dat we met steeds meer wapens uiteindelijk een wereld zonder oorlog zullen krijgen?--- De Eerste Wereldoorlog zou de oorlog zijn die alle oorlogen beëindigde. Ondertussen weten we hoe dat afgelopen is. Nog geen kwarteeuw later stonden we opnieuw tegenover elkaar, met nog meer vernietigingskracht, nog meer slachtoffers en nog meer graven.
En toch blijven we dezelfde mantra herhalen: nooit meer oorlog.
Is het niet dringend tijd om die woorden eens anders te bekijken? Niet als een slogan die we jaarlijks uitspreken terwijl we bloemen neerleggen, maar als een opdracht die we onszelf opleggen.
Nooit meer oorlog betekent niet alleen dat we ons moeten kunnen verdedigen, maar vooral dat we er alles aan moeten doen om te vermijden dat onze kinderen ooit het slagveld op moeten.
Nooit meer oorlog betekent dat we niet achteloos mogen omgaan met de miljarden die aan wapens worden uitgegeven. Zeker niet wanneer tegelijk bespaard wordt op alles wat het leven van mensen menswaardig maakt.
Nooit meer oorlog betekent dat we de graven niet alleen bezoeken om het verleden te herdenken, maar ook om de toekomst in vraag te stellen.
Want achter iedere naam op een grafsteen zit een moeder die haar kind verloor, een vader die zijn zoon niet zag terugkeren, een geliefde die alleen achterbleef en altijd een gezin dat nooit meer hetzelfde was.
Laat ons op 11 november dus niet alleen de vraag stellen hoeveel geld we nog extra aan oorlog gaan besteden, maar vooral hoeveel geld, moed en politieke verbeelding we bereid zijn te investeren in vrede.
Want het zou toch bijzonder jammer zijn als we over honderd jaar nog altijd op dezelfde dag aan dezelfde graven staan, met dezelfde bloemen, dezelfde toespraken en dezelfde belofte 'Nooit meer oorlog', om vervolgens op 12 november opnieuw de bestelling van de volgende lading oorlogstuig goed te keuren…
Dat is toch een wapenstilstand met een bijzonder korte houdbaarheidsdatum…
Diederik Celis