Wat bezielt de Amerikanen? Waarom blijven zoveel mensen Donald Trump steunen, en waarom kijken ze zo anders naar de wereld dan wij Europeanen? Met de belangrijke Amerikaanse tussentijdse verkiezingen van volgende dinsdag in aantocht, zijn dat bijzonder actuele vragen. Amerika-correspondent Michiel Vos gaf woensdagavond in een uitverkochte Cinema Walburg in Hamont-Achel een boeiende inkijk in de Amerikaanse samenleving. Met humor, persoonlijke verhalen en opvallende voorbeelden legde hij uit waarom Amerika een land van uitersten is. En vooral: waarom wij Europeanen dat land vaak minder goed begrijpen dan we denken. Meer foto's
Een uitverkochte Cinema Walburg in Hamont-Achel kreeg woensdagavond een bijzondere inkijk in de Amerikaanse samenleving. Amerika-correspondent Michiel Vos nam het publiek tijdens zijn lezing De wereld achter het nieuws mee naar het land waar hij al meer dan twintig jaar woont en werkt. Niet alleen de Amerikaanse politiek en Donald Trump kwamen aan bod, maar vooral de vraag waarom Amerikanen zo anders denken en leven dan Europeanen. Met veel humor, persoonlijke anekdotes en fragmenten uit films en televisiereportages schetste Vos een beeld van een land dat blijft fascineren, maar dat we volgens hem veel minder goed begrijpen dan we zelf denken.
Politicoloog en professor
Peter Van Aelst van de Universiteit Antwerpen mocht Vos inleiden. Hij omschreef hem als een van de beste Amerikakenners van de Lage Landen. Vos kent de Verenigde Staten immers niet alleen als journalist, maar ook van binnenuit. Hij woont in New York, is getrouwd met een Amerikaanse en is de schoonzoon van Nancy Pelosi, jarenlang een van de belangrijkste figuren binnen de Democratische Partij.
Een enorm land met enorme verschillen
Vos begon met een belangrijke vaststelling: Amerika is in de eerste plaats een gigantisch land. Wie vanuit Europa naar de Verenigde Staten kijkt, vergeet volgens hem weleens hoe groot de verschillen tussen de staten, regio's en bevolkingsgroepen zijn.
Dat wordt bijzonder duidelijk bij de tussentijdse verkiezingen, de zogenaamde midterms, die volgende dinsdag plaatsvinden. In honderden kiesdistricten kiezen Amerikanen hun vertegenwoordigers. Daarbij gelden vaak verschillende regels en procedures. Het gaat dus om veel meer dan alleen de populariteit van president Donald Trump, al draait de politieke strijd uiteindelijk toch weer grotendeels om hem.
Amerikanen zijn verkopers en doeners
Een rode draad door de lezing was het verschil in mentaliteit tussen Amerikanen en Europeanen. Volgens Vos zijn Amerikanen veel meer gericht op handelen, risico's nemen en zichzelf verkopen.
Waar Europeanen eerst uitgebreid nadenken en overleggen, proberen Amerikanen gewoon iets uit. Werkt het niet, dan proberen ze iets anders. Die mentaliteit verklaart volgens hem mee waarom de Verenigde Staten zoveel succesvolle technologiebedrijven en ondernemers voortbrengen.
Ook de Amerikaanse voorliefde voor spektakel kwam uitgebreid aan bod. Van presidentiële toespraken tot sportwedstrijden: alles is een voorstelling, een performance. Vos illustreerde dat met beelden van onder anderen Ronald Reagan, George W. Bush en Donald Trump. In Amerika moet je niet alleen iets kunnen, je moet het vooral overtuigend kunnen brengen.
Met een hilarische anekdote over een bezoek van de toenmalige Nederlandse premier Mark Rutte aan het Witte Huis maakte hij duidelijk hoe weinig de gemiddelde Amerikaan met Europa bezig is. Zelfs Amerikaanse journalisten bleken Nederland en Denemarken door elkaar te halen.
De Amerikaanse droom heeft een keerzijde
Maar achter dat zelfverzekerde Amerika schuilt volgens Vos ook een veel hardere samenleving dan wij in Europa gewend zijn.
Het sociale vangnet is er veel beperkter. Wie ziek wordt, zijn baan verliest of financieel in moeilijkheden raakt, staat veel meer op zichzelf. Amerikanen leven daardoor volgens Vos voortdurend met de angst om alles kwijt te raken.
Tegelijk blijft het geloof in de Amerikaanse droom bijzonder sterk: iedereen kan het maken, als hij maar hard genoeg werkt. Alleen blijkt die droom voor heel wat Amerikanen onbereikbaar.
Dat zorgt voor frustratie en woede, vooral bij mensen die zich door de politieke en economische elite in de steek gelaten voelen. Vos ziet daarin een belangrijke verklaring voor de populariteit van Donald Trump. Die presenteerde zich als de man die het bestaande systeem zou afbreken en de vergeten Amerikaan opnieuw een stem zou geven.
Trump is ook een product van Amerika
Volgens Vos maken Europeanen soms de fout om Trump als een volledig uitzonderlijk verschijnsel te beschouwen. Zijn harde, zakelijke en op winst gerichte manier van denken past volgens de correspondent ook bij bepaalde diepgewortelde Amerikaanse waarden.
In de Verenigde Staten draait veel om winnen en verliezen. Concurrentie wordt aangemoedigd, succes bewonderd en mislukking veel minder opgevangen dan in Europa.
Toch groeit volgens Vos ook het verzet tegen Trump. Hij verwees naar de hoge levensduurte, de teleurstelling over niet-ingeloste verkiezingsbeloften en de bezorgdheid over de Amerikaanse rechtsstaat. Met een fragment uit een hoorzitting in de Senaat illustreerde hij hoe zelfs de erkenning van de verkiezingsoverwinning van Joe Biden in 2020 voor sommige kandidaat-rechters een politiek gevoelig onderwerp is geworden.
De komende tussentijdse verkiezingen worden dan ook een belangrijke test voor Trump en zijn Republikeinse Partij.
Wie hoort er eigenlijk bij?
Een ander belangrijk thema was de Amerikaanse identiteit. De Verenigde Staten zijn opgebouwd door immigranten, maar tegelijk wordt er voortdurend gediscussieerd over wie een echte Amerikaan is en wie niet.
Vos wees op de grote tegenstellingen tussen rijk en arm, stad en platteland, verschillende bevolkingsgroepen en politieke overtuigingen. Die verschillen zijn volgens hem veel groter dan in Europa.
Angst speelt daarbij een belangrijke rol. Angst om de eigen welvaart te verliezen, maar ook angst voor verandering en voor mensen die als buitenstaanders worden beschouwd. Politici spelen daar volgens Vos handig op in.
Amerika begrijpen door Amerikaanse ogen
Voor zijn verhaal maakte Vos dankbaar gebruik van fragmenten uit Hollywoodfilms. Acteurs als Brad Pitt, Michael Douglas en Charlie Chaplin werden met een knipoog opgevoerd als 'filosofen' die iets wezenlijks over de Amerikaanse samenleving vertellen.
Ook de Nederlandse regisseur Paul Verhoeven kwam aan bod. Die had Vos ooit uitgelegd dat je in Amerika vooral bereid moet zijn jezelf opnieuw uit te vinden. Je moet je aanpassen aan de Amerikaanse manier van denken en handelen.
En precies daarmee sloot Vos zijn lezing af. Europeanen denken vaak dat ze Amerika kennen, omdat ze de taal spreken, naar Amerikaanse films kijken en dagelijks Amerikaans nieuws volgen. Maar volgens hem is dat een misvatting.
Zijn boodschap aan het publiek in Cinema Walburg was dan ook duidelijk: probeer de Verenigde Staten niet voortdurend met Europese ogen te beoordelen, maar probeer te begrijpen waarom Amerikanen denken en handelen zoals ze dat doen.
Na de lezing volgde nog een uitgebreide vragenronde, in goede banen geleid door Peter Van Aelst. Zowel de professor als Michiel Vos was onder de indruk van de intelligente vragen uit het Hamont-Achelse publiek.
Op die vragen en de antwoorden van Michiel Vos komen we in een volgend artikel terug.