Met het jubileumjaar rond
200 jaar Zuid-Willemsvaart in aantocht verscheen onlangs het boek
De kanalen in Bocholt van
Wim Cuppens. Aan de hand van oude foto’s, archiefstukken en tal van anekdotes schetst hij een vlot leesbaar overzicht van de geschiedenis van de kanalen in en rond Bocholt.
Wij spraken met hem over het ontstaan van het boek, verdwenen sluizenwachters, Napoleon in Lozen en zijn jeugd aan het kanaal. Volgens Cuppens ontstond het idee enkele jaren geleden, toen er al plannen werden gemaakt rond de viering van 200 jaar Zuid-Willemsvaart in 2026. “Ik had toen al een lezing gegeven over het kanaal en begon steeds meer materiaal te verzamelen,” vertelt hij.
“Maar het echte schrijven heb ik veel te lang uitgesteld. Pas een half jaar geleden ben ik er echt intensief aan begonnen.”
Dat hij onder druk het best werkt, geeft hij zelf lachend toe. “Ik heb altijd deadlines nodig gehad. Dan werk ik heel geconcentreerd. Maar op mijn leeftijd moet ik wel kort op de bal spelen. Als ik drie dagen wacht, weet ik soms al niet meer waar ik iets gevonden heb.”
Toch lag de basis van het boek al veel langer klaar. Als voormalig voorzitter van de Heemkundige Kring van Bocholt verzamelde hij jarenlang documenten, foto’s en notities over de kanaalgeschiedenis. “Alles wat ik ooit tegenkwam over de kanalen, hield ik bij. Maar uiteindelijk moet je dat allemaal nog verwerken.”
Monnikenwerk in de archieven
Voor het boek dook Cuppens diep in de gemeentearchieven van Bocholt. Vooral de oude correspondentieregisters vormden een goudmijn. “Daarin staan alle inkomende en uitgaande brieven van de gemeente. In de beginperiode werden zelfs de verslagen van de veldwachter overgeschreven. Dat geeft een prachtig beeld van het dagelijkse leven.”
Ook kasboeken, bevolkingsregisters en parochieregisters leverden verrassende details op. “Zo vind je bijvoorbeeld de traktaties terug die werden betaald toen het kanaal geopend werd.”
Volgens hem is de echte kanaalgeschiedenis pas vrij recent onderzocht. “Voor 2000 vond je eigenlijk heel weinig publicaties. De laatste jaren is er meer verschenen, zeker naar aanleiding van die 200 jaar Zuid-Willemsvaart.”
Drie kanalen in Bocholt
Wie denkt dat Bocholt slechts één kanaal heeft, vergist zich. “Eigenlijk zijn er drie,” legt Cuppens uit. “Je hebt natuurlijk de Zuid-Willemsvaart en het Kempens Kanaal, maar ook het oude Franse Grand Canal du Nord.”
Dat laatste kanaal werd nooit volledig afgewerkt, maar sporen ervan zijn vandaag nog zichtbaar. Het was oorspronkelijk een Napoleontisch project dat de Rijn via de Maas met Antwerpen moest verbinden. “In Lozen moest zelfs een enorm bassin komen, met een gigantisch standbeeld van Napoleon erop,” vertelt Cuppens glimlachend. “Maar omdat het kanaal er nooit kwam, hebben we Napoleon ook niet gekregen.”
Lozen groeide dankzij het kanaal
Vooral Lozen veranderde grondig door de komst van het kanaal. “Lozen was vroeger maar een klein boerengehuchtje,” zegt Cuppens. “Maar omdat daar de twee Belgische sluizen van de Zuid-Willemsvaart lagen én de grensovergang was, ontstond er een enorme bedrijvigheid.”
Schepen moesten er wachten, tol betalen en inklaren. Daardoor kwamen er logementen, cafés, winkels en douanediensten. “De stop van Lozen was oorspronkelijk niet de file van auto’s, maar van schepen,” lacht hij. “Die lagen soms tot in Weert aan te schuiven.”
De sluizen zelf zijn uniek: het zijn nog altijd de originele sluizen uit de 19de eeuw. “Alle andere Belgische sluizen liggen in Nederland. Hier kunnen schepen van ongeveer 450 ton door, terwijl moderne schepen vandaag veel groter zijn. Daardoor is het kanaal economisch minder belangrijk geworden.”
“Het kanaal hoorde bij mijn jeugd”
Hoewel hij geen familie van schippers heeft, speelde het kanaal een grote rol in zijn jeugd. “Mijn eerste herinnering ooit is dat ik achterop de fiets van mijn zus zat terwijl we over de houten brug reden,” vertelt hij.
Later woonde het gezin vlak bij het kanaal, onderaan de brug in de Brugstraat. “Wij speelden op de taluds van het kanaal. Iedere auto deed die brug rammelen. Dat geluid hoorde gewoon bij mijn jeugd.”
Volgens Cuppens heeft het kanaal niet alleen het landschap veranderd, maar ook het dorp zelf. “Het centrum van Bocholt werd letterlijk doorgesneden. Dat zorgde vroeger voor veel problemen. Er lag maar één smalle brug en die was voortdurend beschadigd door de zware boerenkarren.”
Boek verkrijgbaar
De kanalen in Bocholt is verkrijgbaar via de heemkundige kring, de bibliotheek en het gemeentebestuur van Bocholt. Het boek kost 30 euro. Bestellen kan door overschrijving van het bedrag op rekening BE06 7805 9204 0422 van de Geschied- en Heemkundige Kring Bocholt met vermelding van “de kanalen in Bocholt’, de naam van de bestemmeling en het leveringsadres. Binnen de gemeente Bocholt wordt het boek gratis geleverd, daarbuiten worden 10 euro verzendingskosten aangerekend.